Maarten Luther begint zijn traktaat De vrijheid van een christen met twee stellingen die elkaar lijken tegen te spreken. Een christen is een vrij heer van alles, en aan niemand onderworpen. Een christen is een dienaar van allen, en aan iedereen onderworpen. Hoe kunnen deze twee tegelijk waar zijn? Luther besteedt zijn hele traktaat aan uitleggen hoe, en hij toont aan dat beide samen het kenmerk van een echt christenleven uitmaken.
Vrij door geloof
De vrijheid komt uit het geloof. Een gelovige is niemand onderworpen, want zijn redding hangt niet van mensen af. Hij hoeft geen priester te tevreden te stellen, geen kerkelijke instantie te plezieren, geen religieuze prestatie te leveren om door God geaccepteerd te worden. In Christus is hij aangenomen. Dat maakt hem vrij van iedere menselijke macht die hem onder een juk wil leggen. Daarom kon Luther zelf overeind blijven tegen keizer en paus. Zijn vrijheid was diepte gegrond in iets wat geen mens hem kon afnemen. Luther schreef dit traktaat in 1520, in een poging om zijn standpunt aan paus Leo X uit te leggen op een verzoenende manier. Het werd een van zijn meest gelezen werken. De moed waarmee hij schreef, kwam niet uit eigen sterkte, maar uit de zekerheid dat zijn positie bij God niet afhing van wie hem hier op aarde afkeurde.
Dienaar door liefde
Tegelijk is hij dienaar van allen, en dat komt uit de liefde. Want wie werkelijk vrij is van eigen overlevingsangst, kan zichzelf weggeven aan anderen. Hij hoeft niet meer voor zichzelf op te komen, want hij is geborgen. Hij kan tijd, geld, energie steken in mensen om hem heen, niet uit verplichting, maar uit zijn rijkdom. Luther zegt: dat is het wonder van het christelijk leven. Vrijheid die onmiddellijk uitloopt op dienst. Wie alleen vrij wil zijn zonder dienst, is hooghartig. Wie alleen dient zonder vrijheid, is slaaf. Wie beide samen leeft, is christen. Luther vond in Paulus' woord uit Filippenzen 2 het meest sprekende voorbeeld: Christus zelf, die in de gestalte van God was, maakte zichzelf tot dienaar. Hij was werkelijk vrij, en gebruikte die vrijheid om zich te geven. Wie hem volgt, lijkt in deze beweging op hem.
Ter overdenking
- Op welk gebied probeer ik een vrijheid die zonder dienst is?
- Op welk gebied dien ik vanuit angst in plaats van vanuit vrijheid?